‘n Lekker skryfkursus!

Advertisements

Alweer tyd vir die ATKV-Skryfskool!

Die ATKV-Skryfskool van die NWU is al mondig, maar een van sy oudste projekte, die Herfsskool, bly ’n immergroen affêre.
Van 19-23 Maart 2012 maak ons weer so – flikflooi ons weer met die woorde.
Bekroonde en bekende skrywers wat ook boeiende geselsers is, soos P.G. du Plessis, Hans du Plessis, Deon Meyer en Piet Steyn, kom gee inspirasie en wenke aan dié wat die leer wil klim as prosaskrywers. Die besonder gewilde Tim du Plessis en Blouwillem Theron word die kuns van prikkelende rubriekskryf afgevra. En digter Martjie Bosman en sanger Herman van den Berg Lees voort

‘n Goeie begin …

Met my Kindle het ek op ‘n splinternuwe lekkerte afgekom (dis nou bykomend by die lekkertes van gerief en gemak en vinnige aflaai van aankope plus die gevaar van baie maklik baie geld uitgee) – die opsie wat Amazon ‘n mens gee om ‘n gratis 10% sample van enige boek af te laai en te lees. Die Afrikaanse boeke wat beskikbaar is, is nog maar baie min en Lees voort

So leer ‘n mens …

Lenteskool voorlegging

Hierbo is die skakel na my poging by verlede jaar se skryfskool vir liefdesverhale op Potch. As jy daarop kliek, gee dit jou ‘n keuse in watter program jy dit wil oopmaak. Kies PowerPoint, dan sal jy die skuifiereeks kan sien.
Die praatjie was nie bedoel om voorskriftelik te Lees voort

Verskille tussen die romanse en die liefdesroman (vervolg)

DIE HARDE WERKLIKHEID:
Hoewel die LR steeds romantiese fiksie is, en dus altyd die leser genadig sal wees in die sin dat dit nie die VOLLE aakligheid van die lewe (soos die letterkundige roman) na vore bring nie, bied dit ‘n meer realistiese kyk op die werklikheid as die romanse. Dit behels onder meer dat verhoudinge ingewikkelder sal wees, karakters minder geneig tot geykte optrede, karakters minder beeldskoon en die hoofkarakters nie vlekkeloos (onkreukbaar is mos PG se woord!) soos in die romanse sal wees nie.
LENGTE:
Die groter omvang van die LR word teweeg gebring deur die omvattender uitbeelding van die hoofkarakters, ‘n ingewikkelder plot en meer onvoorspelbare gebeure. Soos in die romanse is herhaling hier ook die ding wat die leser die gouste verveel. Wanneer die karakter dus agterna dink oor ‘n situasie wat alreeds in die verhaal geteken is, is dit dus baie belangrik dat hy/sy ‘n nuwe insig moet kry of op een of ander manier moet groei of iets leer en nie bloot in sy gedagtes moet herhaal wat gebeur het nie. Die gevaar van telling i.p.v. showing raak hier dus ook baie groot, want dis moeiliker om gedagtes te show as te vertel.
TITEL:
Romanses se titels dui gewoonlik op die ligter aard van die genre. Die titel van ‘n LR moet ‘n aanduiding gee dat dit ‘n ander tipe verhaal is.

Verskille tussen die romanse en die LR: Plot

In die romanse weet ons die spanning word volgehou deur die beginsel van die uitgestelde begeerte. Dit alleen is egter (meestal) nie genoeg om die leser by ‘n heelwat dikker boek aan die omblaai te hou nie. Hoewel dit in enige liefdesverhaal belangrik sal wees, speel die ontdekking van die liefde (dus die proses van verlief raak) in die LR nie meer alleen die sentrale rol nie. Daar moet meer dinge (en veral dinge wat werklik vandag in die SA samelewing geld) wees wat die leser laat aanhou omblaai. Dit bring mee dat daar ook sub-plots kan wees, ook ander verhoudings wat verander of groei of selfs tot niet gaan. Terwyl die romanse redelik voorspelbaar moet wees (ons weet mos die lesers weet presies wat hulle wil hê), is heelwat meer spanning, kinkels en verrassings nodig in die LR. Dit is dus nog belangriker dat elke toneel absoluut funksioneel moet wees, moet bydra tot die spanning en moet bydra tot die groei van (veral) die vroulike hoofkarakter.

Verskille tussen die romanse en LR: Karakterisering

Karakters word baie meer volledig getoon in die liefdesroman as in die romanse. Hulle word meer veelkantig en in diepte ontwikkel (ronde karakters). Die persoonlike ontwikkeling van veral die vroulike hoofkarakter is basies netso belangrik as die liefdesverhaal. Dit bring mee dat die ontwikkeling van die verhouding nie so stewig in die sentrum van die storie staan soos by die romanse nie. Die held is nie hier die een wat vir haar die oplossing bring en alles vir haar beter maak nie. Sy is self besig om deur haar probleme te werk, nuwe insigte te kry, ens. en deur die ontwikkeling van die liefde word sy hierin gehelp. Baie meer ruimte word dus aan die vroulike hoofkarakter (LW. sy is nie meer ‘n heldin nie) se ander verhoudings ook gegee en dit word baie meer in diepte ondersoek.

Die soeke en groei van die vroulike hoofkarakter is dus netso belangrik as die ontwikkeling van die liefdesverhouding. Hieruit volg (vir my) dat die manlike hoofkarakter eintlik ‘n effens kleiner rol speel as in die romanse, want hy is nie meer alleen verantwoordelik vir alles wat die heldin beleef nie. (Dit hang natuurlik af of die skrywer verkies om hom ook te laat fokaliseer.) Indien hy ook fokaliseer, moet dit met gereelde tussenposes gebeur, en nie net af en toe nie. Dit is dan ontsettend belangrik dat daar by hom ook ontwikkeling moet plaasvind, dat hy ook as mens moet groei en nie net in die sin dat hy verlief raak op die meisie nie.

Die staatmaker newekarakters van die romanse werk nie so goed in die LR nie. Die gewone (welbedeelde) feeks in die sexy (rooi) klere is nie meer noodwendig nodig nie. ‘n Groter en meer unieke verskeidenheid newekarakters is dus nodig en meer aandag word aan hulle eie binnewêreld en verhoudinge gegee. Newekarakters word vollediger geteken en het ‘n groter invloed veral op die lewe en persoonlike groei van die vroulike hoofkarakter.

Omdat daar meer ruimte is om die karakters beter te ontwikkel, speel hul beroepe ook gewoonlik ‘n groter rol as in die romanse. In die romanse dien die beroepe meestal as interessante agtergrond vir die liefdesverhaal, terwyl dit in die LR staan as integrale deel van die hoofkarakters se lewe en dus ook heeltemal realisties en in meer detail uitgebeeld word.

Verskille tussen die romanse en die liefdesroman: Milieu

Ek het in ‘n verklarende woordeboek gaan kyk presies wat onder die term milieu verstaan word: Kring, omgewing, sfeer waarin iemand opgroei en tuis is. Ook: agtergrond, atmosfeer.

In prosa beskryf die term dus die hele konteks waarin die verhaal afspeel, die verbande waarbinne die karakters funksioneer. ‘n Liefdesroman en ‘n romanse kan in dieselfde omgewing afspeel, selfs die hoofkarakters kan dieselfde wees, maar dit sal verskillend uitgebeeld word in die twee genres.

In die liefdesroman word die omgewing absoluut realisties uitgebeeld en die harde werklikheid van die Suid-Afrikaanse (of ander) landskap word nie vermy soos dikwels in die romanse nie. Gewilde romanse-situasies soos die heldin wat alleen in ‘n afgesonderde huisie gaan bly, is dus nie altyd haalbaar nie. Die werklikheid van misdaad, armoede, ens. moet in die LR aangespreek word as dit relevant is vir die verhaal.

Die omgewing en natuur kan in die LR ‘n groter rol speel as in die romanse. In die werklikheid word mense se lewens tot ‘n groot mate bepaal deur die omgewing waarin hulle leef. Die LR bied dus meer moontlikhede om die natuur/agtergrond werklik deel van die storie te maak en nie net die doek waarop die gebeure afspeel nie.

Omdat die LR steeds romantiese fiksie is, sal daar egter altyd ‘n element van hoop wees om die realisme te temper, teenoor die letterkundige roman waar (myns insiens) met die werklikheid in al sy brute aakligheid omgegaan word.

Bogenoemde is my persoonlike gedagtes. Ek hoor graag van iemand wat verskil of saamstem!

ATKV-Skryfskool 2011

Die jaarlikse Herfsskool vir skrywers word vanjaar weer deur die ATKV-Skryfskool van die Noordwes-Universiteit aangebied en bekendes uit die skryfwêreld sal as aanbieders optree. DATUM: 21 Maart 2011 – 25 Maart 2011
PLEK: Potchefstroom
KURSUSSE: Hoe skryf ek ʼn rubriek, prosa, poësie, kinderliteratuur?Hierdie bene loop gelyktydig tydens die skryfskool.
KOSTE: R3 000,00 per persoon wat deel. Luukse verblyf in die nuwe Puk Sports Village, Potchefstroom vir 4 nagte, ontbyt ingesluit.
SLUITINGSDATUM VIR INSKRYWINGS: 4 Maart 2011
TOELATINGSVEREISTES: Eie skryfstuk, soos hieronder uiteengesit. Vir vyf dae word daar intensief aan jou eie skryfwerk geskaaf deur skrywers, uitgewers, groepleiers en werkswinkelaanbieders. Aan die einde van die Herfsskool word ʼn bywoning­sertifikaat toegeken. Om tot die Herfsskool toegelaat te word, word daar ʼn skryfstuk gevra wat jy saam met jou inskrywing voor die sluitingsdatum, 4 Maart 2011, moet instuur met ʼn deposito van R500,00 (nie terugbetaalbaar nie). Hierdie skryfstuk van jou word deur die loop van die week in kleingroepverband met jou bespreek.
NAVRAE
Tel: 018 299 1783
Faks: 018 299 1784
kobie.vanaswegen@nwu.ac.za

Gedagtes van ‘n meester

Die bekende skrywer prof. Hans du Plessis het by vanjaar se Lenteskryfskool vir liefdesverhale weer ‘n paar onvergeetlike lesings gegee. Dit is onmoontlik om al sy wysheid en ervaring hier neer te pen. Wat volg, is enkele losstaande gedagtes wat vir enige aspirant-skrywer tot nut kan wees.

  1. Die karakters se back story is noodsaaklik vir die storie. Daarsonder kan die storie nie begin nie. Alles gaan nie in die boek verskyn nie, maar die skrywer moet weet wat in hulle verlede gebeur het. Die gewone vrae kan die skrywer hier help: Waar, wanneer, wat, hoekom?
  2. Jou geaardheid bepaal HOE jy gaan beplan. Sommige skrywers beplan in detail, ander nie. Almal se proses hoef nie dieselfde te wees nie.
  3. Die spanningslyn van ‘n verhaal is die ruggraat daarvan. Die plot, m.a.w. wat gebeur in die storie, vorm die werwels daarvan. Elke toneel is ‘n werwel. En elke werwel MOET aan die ruggraat vas wees, m.a.w. elke toneel moet meehelp om die storie by sy klimaks uit te bring.
  4. Die skryfproses bestaan uit verskillende dele: inspirasie, beplanning, die skryf van die eerste weergawe (draft) en redigering en oorskryf.
  5. Inspirasie is oral rondom ons. Jy hoef dit nie in die bosse van Borneo te gaan soek nie.
  6. Die beplanning is jou gesprek met jou inspirasie.
  7. Moenie praat oor jou eerste draft nie – hou die storie vir jouself. Skryf hom eers uit jou uit.
  8. Redigeer: Niemand kan ‘n skrywer leer skryf nie, maar jy kan wel leer redigeer.
  9. Emosionele eerlikheid van die skrywer se kant af is noodsaaklik. Dit is ‘n proses wat die skrywer geweldig blootstel, maar ook kan genees.
  10. Die atmosfeer van ‘n boek word geskep deur die tekening van die ruimte. Lang, vervelige beskrywings behou nie die leser se aandag nie. Die skrywer moet leer plop soos ‘n koei! Dit beteken sy los so hier en daar ‘n klein stukkie inligting oor die ruimte, nie ‘n massa op een slag nie.
  11. Die skrywer moet in haar boek, haar karakters en in haarself glo.
  12. Deursettingsvermoë, talent, harde werk en passie is noodsaaklik vir suksesvolle skryfwerk.

Dagboek van ‘n romanseskrywer

Hierdie is ‘n proefneming. Dalk kan dit vir my as aansporing dien as ek weet mense sien op die internet of ek aan die woeker is – of aan die wroeg omdat ek nie woeker nie! Dit kan miskien vir aspirant-skrywers interessant wees om die pad te sien wat ‘n storie by ‘n skrywer loop. En vir ander skrywers, wat gerus kan aandui waar hulle pad verskil van myne (want dit sal beslis). Verskoon asb. hierdie lang post – die lateres sal natuurlik baie korter wees.

1. Augustus 2010 – besoek ‘n interessante plek en besef ek moet beslis ‘n storie daar laat afspeel.
2.
Terwyl nog daar is wonder ek oor die beroepe van die hoofkarakters. Dis vir my belangrik om te skryf oor iets wat ek baie goed ken, maar ‘n mens kan tog ook nie net elke keer skryf oor die paar beroepe waarvan jy kennis het nie. Ek kyk dus terug oor my vorige romanses en besluit op ‘n beroep wat ek al tevore gebruik het, maar met ‘n ander spesialiseringsgebied.
3. As ‘n mens die held en heldin het, moet jy hulle natuurlik erens saamgooi in ‘n interessante situasie. Op die ou end besluit ek op iets wat redelik na aan die werklikheid is.
4. Intussen wonder ek hoe hulle moet lyk. As ek nie kan sien hoe die mense lyk nie (in my geestesoog), kan ek nie dink wat hulle sal doen nie. Ek kyk terug na my vorige romanses en besef my donkerkophelde was telkens my lekkerste helde (dis nou volgens my – lesers verskil dalk). Die blonde manne het my beslis minder aangespreek – en ons weet die skrywer moet kan verlief raak op haar held, anders kan sy nie die leser op hom laat verlief raak nie. Dit is dus maar weer eens ‘n donker man met donker oe.
Ek kyk terug na my ander stories en besef die meeste heldinne is blond. Ek sit die boeke langs mekaar neer en bekyk die voorblaaie. Dit gaan sekerlik later vervelig word as elke liewe boek ‘n blonde meisie op die voorblad het. Hierdie een moet dus ‘n donkerkop wees. Dit bring my by die vraag of dit goed is om die held en heldin elke keer heeltemal verskillend te laat lyk, of kan dit goed werk as hul redelik eenders lyk?Mettertyd begin ek egter besef hierdie heldin wil nie ‘n vurige donkerkop wees nie. Sy wil ‘n warmbloedige rooikop wees (soos iemand wat ek werklik daar ontmoet het … nudge nudge wink wink …) Na ‘n redelike stryd en prettige gesprek met die persoon gee ek die heldin met vreugde haar sin. Hoe maklik dit vir Lapa gaan wees om ‘n mooi rooikop vir die voorblad te kry, weet ek nie. Maar dis anderdag se worries …
Dis altyd vir my lekker as ‘n karakter sy eie lewe en wil begin kry – maar dit kan seker ‘n maklike verskoning vir swak skrywersbesluite ook wees!!
Hul ouerdom – Ek besluit ook hulle gaan nie so erg jonk wees nie – so erens tussen middel dertig en middel veertig. Weet nog nie lekker of ek dit moet noem of net moet impliseer nie.
5. Intussen wonder ek oor hul karaktertrekke. Tot watter mate kan ‘n mens se helde en heldinne altyd dieselfde sterk- of swakpunte he sonder om vervelig te raak? ‘n Humorsin is bv vir my ontsettend belangrik by ‘n held. Tydens prof Hans se lesing op Potch beklemtoon hy dat ‘n mens jou karakters baie goed moet ken – jy moet baie meer van hulle weet as wat jy vir die leser gaan vertel. Ek maak dus die drie hofies wat hy voorstel en begin dinge neerstip.
Fisiek – hoe lyk hy
Sosiaal – sy geaardheid, wat hy doen, vriende, familie
Psigies – ‘n hangup (maar nie te ernstig nie!)
Prof Hans beklemtoon hoe belangrik dit is dat jou karakters van mekaar moet verskil. Dialoog is ‘n kragtige manier om dit te bereik. En om hul ‘n kenmerkende mannerisme te gee werk ook baie goed. Maar wat? Dit moet iets wees wat jy effektief kan beskryf. En dit moet iets wees wat nie on-sexy is nie! Ek het wel ‘n idee, maar weet nie hoe ek dit beskryf sal kry nie.
6. Toe moet ek besluit op die openingstoneel. Ons weet almal die begin en die einde van ‘n romanse is baie belangrik en ‘n mens wen of verloor lesers daar. Daarby probeer ek altyd die held alreeds in daardie eerste toneel inbring. ‘n Mens wil natuurlik ook agtergrondinligting daar gee, maar ek dink dis ‘n versoeking om te gou te veel te gee en jou leser te verveel. Prof Hans het ook beklemtoon hoe belangrik die karakters se back story is, want daarsonder kan daar nie in die hede iets gebeur nie.
7. Oor die newekarakters het ek nog glad nie sekerheid nie. Ek het wel vir haar ‘n moeilike (en baie jong en hupse) ma gegee. Ek het mettertyd begin besef ek laat in die meeste stories een of albei se ekse op die toneel verskyn. Hierdie slag wil ek dit probeer vermy. Maar dis nogal moeilik! Dis een voordeel wat ouer helde en heldinne bring – daar kan altyd ‘n eks erens in die prentjie kom!
8. Maandag, 6 Sept. 2010 – Ek maak my somme en besluit dat ek teen ongeveer duisend woorde per weeksdag teen die einde van November kan klaar wees. Reg, ek het dus ‘n haalbare doelwit. Ek spring entoesiasties weg en tik my duisend woorde. Die openingstoneel lyk nie vir my te sleg nie. Die held verskyn alreeds in die eerste sin, hy is aantreklik (die beskrywing is kort), daar is dadelik ‘n konneksie van die heldin se kant af.
9. Dins, 7 Sept. – Ek gaan voort met die eerste toneel. Die twee is in mekaar se omgewing en daar is spanning, want sy herken hom maar hy weet niks van haar af nie. Daarby is haar  ma saam met haar op reis en daar is spanning tussen hulle twee. Daar ontstaan ook spanning tussen die held en sy aanstaande skoonmoeder … Ek vorder nog omtrent duisend woorde.
10. Woens, 8 Sept. – ‘n Klein krisis in die huishouding – en ek skryf met groot moeite laat in die dag heelwat minder as duisend woorde. En ek beland op ‘n punt waar iets nou moet GEBEUR om die storie verder te dra … en NIKS gebeur in my kop nie. Ek gaan slaap tamelik moedeloos.
11. Don., 9 Sept. – Terwyl ons die oggend stap vertel ek my man van ‘n liedjie waar die verteller praat van ‘n meisie wat hy tevore in ‘n sekere werelddeel gehad het en na wie hy verlang. Net daar besef ek dis wat my held moet he – hy’s ‘n swerwer en hy het erens iemand agtergelaat.
Terselfdertyd besef ek die storie het spoed verloor omdat ek te vinnig te veel inligting gegee het – ek sal dit moet verander dat sy nie aan die begin besef wie hy is nie.
Intussen is daar mense wat my nodig het en ek skryf die hele dag niks. Toe ek eintlik moet kosmaak, beland ek vir die eerste keer die dag voor die rekenaar. Ek lees oor en besef ek sal moet begin moor. Ek haal ‘n hele paar honderd woorde uit en save hulle op ‘n ander plek, vir ingeval ek hul weer nodig kry. Ek lees oor en besef dit was die regte ding om te doen. En gaan slaap ‘n bietjie minder wanhopig.
12. Vry, 10 Sept. – Ons het namiddag ‘n begrafnis (‘n vriendin se bejaarde pa) en ek weet ek sal moet roer as ek voormiddag iets gedoen wil kry. Ek is dus vroeg-vroeg voor die rekenaar – en hier sit ek, besig om te blog ipv te skryf …

Wil jy romantiese fiksie skryf?

By die onlangse skryfskool vir liefdesverhale het Sophia Kapp (skrywer van wonderlike liefdesromans soos Die tuiskoms en ‘n Nuwe lente) in haar lesing oor verhoudings binne die liefdesverhaal die volgende baie belangrike dinge genoem vir iemand wat dit oorweeg om ‘n romanse of liefdesroman aan te pak:

1.    Jy skryf nie, soos in ander genres, vir jou eie plesier nie, jy skryf vir jou leser se plesier. Jy móét aan haar verwagtings voldoen. As jy nie van hierdie beginsel hou nie en as jy dink dit lê jou kreatiwiteit aan bande, kies ‘n ander genre.

2.      Respekteer jou leser. Sy verdien dit.

3.    Lesers van RF lees nie (net) vir die lekker nie, hulle lees om te ontvlug. Solank as wat vroue die behoefte het om te ontvlug, sal daar ‘n mark wees vir jou manuskrip.

4.      Jy kan nie hierdie soort stories skryf as jy dit nie self lees nie. Dis nie genoeg dat jy 40 jaar gelede ‘n Nan Henning gelees het nie en dis nie genoeg om een Mills & Boon of Romanza te lees en dan weg te val en te skryf nie.